ആഗ്നയിന്റെ ഓണം

ആഗ്നയ് ഓണം ആഘോഷിച്ചു തിരിച്ചു പോയി. ഓണ ദിവസത്തിനു മുന്‍പ് തന്നെ.

അല്ലെങ്കിലും കൊയ്തും മെതിയും നെല്ലും കണ്ണാന്തളി പ്പൂക്കളും   തുമ്പയും  തൃക്കാക്കരയപ്പനും മുറ്റത്ത് നിരന്നിരുന്ന ആ പഴയ ഓണം ആഗ്നയ് മാത്രമല്ല എന്റെ കുട്ടികളും കണ്ടിട്ടില്ല. ഓണം മാര്‍ക്കറ്റിലും പാക്കറ്റിലും പാകേജുകളായി ടി വിയിലും ആയി ,നമ്മള്‍ മാവേലിയെ പോലെ ഓണത്തിന്റെ കാഴ്ചക്കാര്‍  ആയിക്കഴിഞ്ഞു. 

ആഗ്നയിന്റെ മാവേലി!

  പുതിയ ഓണം ഇങ്ങനെ ഒക്കെയാണ് എന്ന് പ്രത്യേകം കാണിച്ചു കൊടുക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. ഓണത്തിന്റെ പേരില്‍ വട്ടത്തിലും ചതുരത്തിലും ഇട്ട പൂക്കള ഡിസൈന്‍ കണ്ടു രസിച്ചു അവന്‍ പോയക്കഴിഞ്ഞു. അവന്റെ മഹാബലിയും മഹാബലിക്കു വരാനുള്ള ചെറിയ വണ്ടിയും എന്റെ ചുവരില്‍ വരച്ചു വച്ച് ഡല്‍ഹിക്ക് !

ഓണം

        ഈ വര്‍ഷത്തെ ഓണം കഴിഞ്ഞു. ഓണ ചന്തകളില്‍ പോകാതിരുന്നത് കൊണ്ടും, ചാനല്‍ ഓണക്കളികള്‍ കാണാതിരുന്നത് കൊണ്ടും ശാന്തമായ ഓണദിവസങ്ങള്‍ കിട്ടി. തമിഴ് നാട്ടില്‍ നിന്നുള്ള പൂക്കളും ,ഇന്ത്യയുടെ പല സംസ്ഥാനത്ത് നിന്നുള്ള കര കൌശല ഐറ്റ ങ്ങളും തുണിത്തരങ്ങളും കൊണ്ട് എന്റെ ഓണം 'സമ്പന്ന'മായില്ല.ദരിദ്രവും. രണ്ടു മൈനകള്‍ ,ഒരു ഉപ്പന്‍ , രണ്ടു അണ്ണാന്‍ മാര്‍ ,പത്തിരുപതു കാക്കകള്‍, ഒരു ചാവാലി പ്പട്ടി യും രണ്ടു സന്താനങ്ങളും , വൃദ്ധനായ കാല്‍ സ്വാധീനം കുറഞ്ഞ ഒരു പൂച്ച, അയലത്തെ രണ്ടു വയസ്സുകാരന്‍ കുട്ടി, ചെമ്പരത്തി പ്പൂ പറിക്കാന്‍ വന്ന ഒരു  പതിനാലുകാരി ഇത്രയും പേര്‍ ഓണ ദിവസം എന്നെ സന്ദര്‍ശിച്ചു . പിന്നെ വന്നു ഒരിളം കാറ്റ്, ചരിഞ്ഞു വീഴുന്ന നേര്‍ത്ത മഴയും. പിന്നാലെ കവിതയും .

               സമ്പന്നമായ ഒരോണം !

ആഗ്നയ് ന്റെ വിശേഷങ്ങള്‍

      ആഗ്നയിനു നാലുവയസ്സ്‌. യു കെ ജി യിലേക്ക് കയറി. ഡല്‍ഹിയില്‍ താമസം. വര്‍ത്തമാനം പറയാന്‍ ഹിന്ദിയും ചെറുതായി ഇംഗ്ലീഷും  ഉപയോഗിച്ച് തുടങ്ങി.കുഞ്ഞി ശ്ശബ്ദത്തില്‍ ,കൊഞ്ചലോടെ പലതും പറഞ്ഞു തുടങ്ങി.  ആഗ്നേയ് ഇന്നലെ യാണ് ഓണം കാണാന്‍ കേരളത്തിലേക്ക് വന്നത്. കേരളത്തിലെ പച്ചയും കാടും കണ്ട്.' യേ ജെന്ഗ്ള്‍ ഹേ ? " എന്ന് ചോദിച്ചു. പുഴ കണ്ട് 'ഈ വെള്ളം എവിടന്നു വന്നു ' എന്ന് ഹിന്ദിയില്‍ അന്വേഷിച്ചു .  തിരുവനന്തപുരം റോഡിലെ കുഴികളില്‍  വീണു കാറ്  കുലുങ്ങി ക്കുലുങ്ങി നീങ്ങുമ്പോള്‍ തല കൂട്ടിയിടിക്കുന്നതില്‍ രസിച്ചു ചിരിച്ചു. ഓണപ്പൂക്കളം കണ്ട് അതുപോലെ ഒന്ന് വേണമെന്ന് കരയാന്‍  ഭാവിച്ചു. മഴയില്‍ തുള്ളിക്കളിച്ചു. ജലദോഷം പിടിപെടുമെന്നു അവന്റെ അമ്മയുടെ പേടിയെ  വെള്ളത്തില്‍ കളഞ്ഞു പൂര്‍വാധികം സന്തോഷത്തിലായി വെള്ളം കളി. എല്ലാം കുട്ടികള്‍ കാണിക്കുന്നത് തന്നെ. അവരുടെ ലോകത്തെ ഭാഷയും കാഴ്ചയും ഏറെ വ്യത്യസ്ഥം. വിശപ്പിലും  , വ്യസനത്തിലും, ആഹ്ലാദത്തിലും അവര്‍ വേറെ വേറെ കുഞ്ഞുങ്ങളാകും. മഴ പെയ്യുന്നത് പോലെ  പെയ്തും തോര്‍ന്നും കാറ്റില്‍ പറന്നും.

     എന്നാല്‍ ആഗ്നെയിനെ  പോലെ ഇത്ര ചെറിയ കുട്ടി ക്കും അന്ന ഹസാരെ എന്ന പേര് പറയുന്നത് കേട്ടാല്‍ തിരിഞ്ഞു അന്ന ഹസാര ' എന്ന് പറയും എന്ന് ഞാന്‍ കരുതിയില്ല .ആ പേര്  ആഗ്നയ് പല തവണ  കേട്ടിട്ടുണ്ടാകും , സമര സ്ഥലത്തെ ജന ക്കൂട്ടവും അവന്‍ ഒരു പക്ഷെ കണ്ടിട്ടുണ്ടാവും. ടി വി യുടെ ഒരു 'പ്രഭാവം'   എന്ന്  മാത്രം പറഞ്ഞാല്‍ മതിയാകുമോ? കുട്ടികള്‍ ചലിക്കുന്ന വഴി വലിയവര്‍ക്കു അറിയാത്തതുപോലെ അവര്‍ ശൂന്യാകാശത്ത് നിന്ന് പോലും പലതും പിടിച്ചെടുക്കും. അവര്‍ക്കുണ്ട് നമുക്കില്ലാത്ത ആറാം ഇന്ദ്രിയം! ഇനി എന്താണ് ആഗ്നേയ് എന്നോട്  ഹസരെയേ പറ്റി പറഞ്ഞത് എന്നല്ലേ? 'അന്ന ഹസാരെ' എന്ന് എന്റെ വായില്‍ നിന്ന്  അനാവശ്യമായി വന്നതും ആഗ്നേയ് പറഞ്ഞു. ' അന്ന ഹസാരെ"..ഞാന്‍  അവനെ  കളിപ്പിക്കുന്നത്  പോലെ  ചോദിച്ചു    ' who is Anna Hazare ?അതാരാ? " അതുകേട്ടു  നെറ്റി ചുളിച്ചു ആഗ്നയിന്റെ ഉത്തരം . " who is anna hasara! Anna hazara is a temple!" നാല് വയസ്സുകാരന് എന്തെല്ലാം അറിയാം ...അല്ലെങ്കില്‍ അവന്‍ ചുറ്റുപാടും നടക്കുന്നത് എങ്ങനെയൊക്കെ മനസ്സിലാക്കുന്നു ,എന്നോര്‍ത്ത് വലിയ വിസ്മയം തോന്നി.ആരും പറയാതെ ,പറഞ്ഞു പഠിപ്പിക്കാതെ അവന്‍ എന്തൊക്കെ ഉള്ളില്‍ സംഭരിക്കുന്നു, അറിവായും അനുഭവമായും. കുട്ടികളുടെ ലോകം പക്ഷികളുടെ ലോകം പോലെ അല്ലെങ്കില്‍ എനിക്കറിയാത്ത എല്ലാത്തിനെയും  പോലെ എന്നെ ആശ്ചര്യ പ്പെടുത്തുന്നു.  എന്നെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു. !!

തീവണ്ടി ഭക്ഷണം

    ട്രെയിനുകളിലെ യാത്ര ചിലപ്പോള്‍ സന്തോഷം തരും. തിരക്കില്ലാത്ത, അതേസമയം മനുഷ്യര്‍ ഉള്ള കമ്പാര്‍ട്ട് മെന്റുകള്‍. അങ്ങനെ ഒരു സമാധാന യാത്ര ആഗ്രഹിച്ചാണ്  ജന ശതാബ്ദി യില്‍ കയറിയത് കോഴിക്കോട്ടു നിന്നും കോട്ടയം വഴി വരുന്ന തീവണ്ടി ശീതികരിച്ച മുറി. പാറ്റയും   മൂട്ടയും നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞിട്ടില്ല . ഇല്ല എന്ന് തന്നെ പറയാം. പരശുരാമിലെയും വേണാടി ലെയും മുറികളെ അപേക്ഷിച്ച് . അവയിലെ  എ സി മുറിയില്‍ ഇരുന്നാല്‍ അഞ്ചു മിനിട്ടിനകം ശരീരം ചൊറിഞ്ഞു തുടങ്ങും. പാറ്റ ഇഴയുകയും എലി കള്‍ പരക്കം പാഞ്ഞു  ചിലപ്പോള്‍ കാലില്‍ നക്കിയോ കടിച്ചോ നമ്മളെ ഞെട്ടിപ്പിച്ചു  എന്നും വരും. കഴിക്കാനുള്ള ഭക്ഷണം വയ്ക്കാന്‍ നിവര്‍ത്തി വക്കാവുന്ന ചെറിയ പലക നിവര്‍ത്തിയാല്‍  ഒരു റിഫ്ലെക്സ്   പോലെ സിനിമയില്‍ ഗര്‍ഭിണിയായ നായിക ഒക്കാനിക്കാന്‍ ഇടം തേടി  പാഞ്ഞു പോകും പോലെ നമ്മള്‍ ഓടാന്‍ ആഗ്രഹിക്കും.

       സാധനങ്ങള്‍ ,പേപ്പര്‍ മുതലായവ വക്കാന്‍ മുന്നിലെ സീറ്റില്‍ നമുക്ക്  അഭിമുഖമായി ഘടിപ്പിച്ച ചെറിയ  റെക്സിന്‍ സഞ്ചിയില്‍ നിന്ന് നമുക്ക് എന്തും പ്രതീക്ഷിക്കാം , പാറ്റയോ, അതിനു മുന്‍പ് ഇരുന്നവര്‍ അവശേപ്പിച്ചു പോയ പഴകിയ ,നാറ്റമുള്ള ഭക്ഷണ സാധനങ്ങളോ, ഒലിച്ചു വീഴുന്ന കാപ്പിയോ/ചായയോ എന്തും.

        ഇതില്‍ നിന്നും  കുറച്ചു വ്യത്യാസമുണ്ട് ജനശതാബ്ദിക്ക് , കാശും കൂടുതല്‍ വാങ്ങുന്നുണ്ടല്ലോ.ഭക്ഷണത്തിനും ടിക്കറ്റിനും സര്‍വീസിനും  എല്ലാം. എന്നിട്ടെന്താ ? ഈ കോട്ടയം വഴി വന്ന വണ്ടി എന്റെ   മുഴുവന്‍ സന്തോഷവും കളഞ്ഞു . ഒരു നിവൃത്തിയും  ഇല്ലാത്തത് കൊണ്ട് ഞാന്‍ അതില്‍ നിന്നും വാങ്ങി ക്കഴിച്ച ഇഡ്ഡലി എന്നും വട എന്നും  അവര്‍ പേരിട്ട സാമ്പാര്‍ ചമ്മന്തി സാഹിത മുള്ള ആ ഭക്ഷണം   എന്റെ വയര്‍ താറുമാറാക്കി. അതില്‍ നിന്ന്  വാങ്ങി രണ്ടു തവണ മാത്രം സിപ്പ് ചെയ്ത ആ കാപ്പി കൂടി മുഴുവന്‍  കുടിച്ചിരുന്നെങ്കില്‍!! ഇന്ന് ഏതാശുപത്രിയെ ശരണം പ്രാപിക്കേണ്ടി വരുമായിരുന്നു എന്ന് മാത്രമേ സംശയമുള്ളൂ.

          ഏത് പദാര്‍ഥങ്ങള്‍ കൊണ്ടാണ്   ആ   ഇഡ്ഡലി കളും വടയും  കാപ്പിയും ഉണ്ടാക്കിയ തു എന്ന്
     ഇപ്പോഴുമുണ്ട് എനിക്ക് വിസ്മയം.  അരി, ഉഴുന്ന് , പാല്‍ ,കാപ്പി ഇവയൊക്കെ അതില്‍ ഉപയോഗിച്ചു എന്നെനിക്കു തോന്നുന്നില്ല. പിന്നെ എന്താവാം ഇഡ്ഡലി, വട, കാപ്പി എന്ന പേരില്‍ ഞാന്‍ തിന്നതും രുചിച്ചു നോക്കിയതും !! ട്രയിനിലെ പന്റ്റി വാലകള്‍ക്ക് അറിയാമായിരിക്കും; കാന്റീന്‍ കോണ്‍ട്രാക്റ്റര്‍ക്കും !

വെറും വിചാരങ്ങള്‍

      സുഹൃത്തുക്കള്‍ ഇല്ലാത്ത ഒരാള്‍. അങ്ങനെ ഉണ്ടാവില്ലേ? സ്ത്രീകള്‍ പൊതുവേ അങ്ങനെ യാണ് എന്ന് തോന്നുന്നു. പരിചയക്കാര്‍ ഉണ്ടാകും .അവര്‍ സുഹൃത്തുക്കള്‍ ആകണമെങ്കില്‍ ..എങ്ങനെയാണ്  ഒരാള്‍ക്ക്‌ സൗഹൃദം  ഉണ്ടാകുന്നത്. അത് പ്രണയം പോലെ യാണെന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നില്ല. ഒറ്റ നോട്ടത്തില്‍ അവള്‍ /അവന്‍ എന്റെ സുഹൃത്ത് തന്നെ എന്ന ഒരടുപ്പം .മുതിര്‍ന്നു സ്വാര്‍ഥതയും ആക്രാന്തവും വളര്‍ന്നു മുറ്റിയവരില്‍ ഒരിക്കലും അത് സംഭവിക്കില്ല. ഇനി അത്തരക്കാര്‍ തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദം ഉണ്ടായാല്‍ തന്നെ  പരസ്പരം കാര്യസാധ്യങ്ങള്‍ക്കും  സ്വാര്‍ത്ഥ താല്‍പ്പര്യങ്ങള്‍ക്കും വേണ്ടി കൊണ്ട് നടക്കുന്ന ഒരു ഏര്‍പ്പാടായി തീരുകയും ചെയ്യും. നേട്ടങ്ങള്‍ ഇല്ലാതാവുന്നതോടെ അസ്തമിക്കുന്ന ആ ബന്ധങ്ങള്‍ക്കു  എങ്ങനെ സൗഹൃദം എന്ന്  പേര് പറയും?
    കുട്ടിക്കാലത്തും കൌമാരകാലത്തും, "ആ കുട്ടി എന്റെ കൂട്ടുകാരി ആയിരുന്നെങ്കില്‍" എന്ന് എന്നോട് അടുപ്പവും സ്നേഹവും തോന്നിയ മൂന്നു കൂട്ടുകാരികള്‍ എനിക്കുണ്ടായിരുന്നു. അവരില്‍ രണ്ടു പേര്‍ ഇന്നും എന്റെ ആത്മ മിത്രങ്ങള്‍ തന്നെ. എന്റെ സന്തോഷത്തില്‍ സന്തോഷിക്കുകയും ക്ലേശ ങ്ങളില്‍  ഖേദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവര്‍. എപ്പോഴും കാണുകയോ എല്ലാ ദിവസവും സംസാരിക്കുകയോ ചെയ്യേണ്ടാത്ത്തവര്‍, എങ്കിലും എപ്പോഴും ഉള്ളില്‍ ഉള്ളവര്‍. കാണുമ്പോള്‍ കുട്ടിക്കാലത്തെ പോലെ ഇടതടവില്ലാതെ സംസാരിക്കുന്നവര്‍. എന്റെ കവിതയോ കഥയോ ചിത്രമോ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എന്തെങ്കിലുമോ എന്നെ അറിയാന്‍ ആവശ്യമില്ലാത്തവര്‍. മറ്റൊരാള്‍ എന്നെ  പറ്റി  പറയുന്ന ഒരു ദൂഷണത്തിലും   വീണു പോകാത്തവര്‍, അതുകേട്ടു എന്നെ തളളി പറയാത്തവര്‍. അങ്ങനെ രണ്ടോ  മൂന്നോ അഞ്ചോ പേര്‍. കണക്കെടുത്താല്‍ അത്രയേ ഉളളൂ എനിക്ക് കൂട്ടുകാരായി! അത് മതി .
     മറ്റുള്ള ചില സൗഹൃദം ഇങ്ങനെ യാണ്. പരസ്പരം കാണുമ്പോള്‍ ചൊരിയുന്ന സദ്‌ വാക്കുകള്‍ കേട്ടു അത് വിശ്വസിച്ചു നിങ്ങള്‍ വെറുതെ ഒന്ന് ഫോണ്‍ ചെയ്തു നോക്കൂ , അവര്‍ സഗൌരവം മുന്പരിചയമേ ഇല്ലെന്ന മട്ടില്‍ വാക്കുകള്‍ ചുരുക്കും. ഒരു പക്ഷെ നമ്മള്‍ ഫോണില്‍ വിളിച്ചത് വെറും സൌഹൃദത്തിന്റെ പേരില്‍ ആണ്, കാര്യ സാധ്യങ്ങള്‍ ഒന്നും ഉദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ല എന്ന് ബോധ്യമായാല്‍ തുടര്‍ന്നു വരുന്ന വാക്കുകള്‍ മധുരിക്കും. അതല്ല "നമ്മുടെ മറ്റേ സുഹൃത്തിറെ ഫോണ്‍ നമ്പര്‍ ഒന്ന് തരാമോ ,അതിന് വേണ്ടി കൂടിയാണ് വിളിച്ചത്" എന്ന് പറഞ്ഞു നോക്കൂ..അപ്പോള്‍ വരും ഉത്തരം 'അയ്യോ ,ഉണ്ടായിരുന്നു കേട്ടോ, ഇപ്പൊ കാണുന്നില്ല' അത്ര ചെറിയ ഉപകാരം പോലും ചെയ്യാന്‍ രണ്ടു വട്ടം ആലോചിക്കുന്ന കൂട്ടുകാരുമായി എന്ത് കൂട്ട് !
  സ്നേഹിക്കുക  എളുപ്പമല്ല , സ്നേഹത്തില്‍ ഉത്തരവാദിത്വവും പരിഗണനയുമുണ്ട് , തന്നോട് തന്നെയുള്ള , ജീവിതത്തോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം. നല്ല , കപട ലേശമില്ലാത്ത വാക്കോതുവാന്‍ ത്രാണി ഉണ്ടാവണം എന്ന് പറയുന്നത് എത്ര വാസ്തവം ! 

ഉപാധികളില്ലാത്ത സ്നേഹത്തിനു മാത്രമേ നല്ല സൌഹൃദവും തരാന്‍ കഴിയൂ , കൊടുക്കാനും.

ഖിന്നം

         ബാംഗ്ലൂരില്‍ ദക്ഷിണേന്ത്യന്‍ കവികളുടെ ഒരു സമ്മേളനം . പല ഭാഷകളില്‍ നിന്നുള്ള കവികള്‍,തെലുങ്ക്‌ ,കന്നഡ , തുളു, തമിഴ്, ഉര്‍ദു, കൊങ്ങിണി, മലയാളം. കവിതാ വതരണം നന്നായി .ചില കവികള്‍  നിരാശപ്പെടുത്തിയെങ്കില്‍ ചില  ചെറുപ്പക്കാരായ തമിഴ് സ്ത്രീ കവികള്‍ നല്ല കവിതകള്‍   അവതരിപ്പിച്ചു, വീറുള്ള കവിതകള്‍.      

   എങ്കിലും കവികള്‍ മ്ലാനരും ഖിന്നരുമാണെന്ന് എനിക്ക് തോന്നി. ആ വൈകുന്നേരം സന്ധ്യയും മഴയും കൊണ്ട് മൂടി ഒട്ടും സൂര്യപ്രകാശം ഇല്ലാതിരുന്നത് കൊണ്ടാണ്  അതെന്നു   ഞാന്‍ വിചാരിക്കുന്നില്ല. അവിടെ കൂടിയിരുന്ന കവികള്‍  ഉള്ളില്‍  കരയുന്നത് പോലെ .അല്ലെങ്കിലും കവികള്‍ അങ്ങനെയാണ് . സ്പര്‍ശിനി കള്‍ കൂടുതല്‍ ഉള്ളവര്‍ . അവര്‍ ഹൃദയം കൊണ്ട് ലോകസ്പന്ദനം അറിയുന്നത് കൊണ്ടാവാം വിഷണ്ണരും ഉള്‍ വലിഞ്ഞവരും ആയിക്കാണപ്പെട്ടത് .  ലോകത്തിന്റെ സ്പന്ദനങ്ങള്‍  മാത്രമല്ല   അതിന്റെ ഗതിവേഗങ്ങ ളും  അവരെ അശാന്തരാക്കുന്നുണ്ടാകാം. അതായിരിക്കാം ടാഗോറിന്റെ ഗീതാഞ്ജലി യെ   കുറിച്ച് പറയുമ്പോള്‍ പ്രൊഫ: സിദ്ധലിംഗയ്യ മനുഷ്യര്‍ തമ്മിലുള്ള സ്നേഹത്തെക്കുറിച്ച് വാചാലനായത് . പുതിയ കാലം കവിയോടു പറയുന്നത്, അല്ലെങ്കില്‍ ആവശ്യപ്പെടുന്നത് എന്താണ് ? അത് എന്ത് തന്നെയായാലും  ഒരു കവിയായിരിക്കുന്നത് എത്ര ദുഷ്കരമാണ് !!

'ഉച്ച തിരിഞ്ഞു അഞ്ചുമണിക്ക് '

    ഇന്നലെ  At Five In The Afternoon എന്ന  അഫ്ഘാന്‍ മൂവി കണ്ടു . താലിബാന്റെ  പതനത്തിനു ശേഷമുള്ള, യുദ്ധക്കെടുതികള്‍ക്ക്‌ ശേഷമുള്ള അഫ്ഘാന്‍ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതം, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതം മനുഷ്യ നിസ്സഹായത കള്‍ ശക്തമായി,  അതേ സമയം തികച്ചും ലളിതമായി ആവിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഒരു സിനിമ . പരന്നു നീണ്ടു നീണ്ടു കിടക്കുന്ന, യുദ്ധത്തില്‍ തകര്‍ന്ന പ്രദേശങ്ങള്‍, വിജനമായ  പൊടിക്കാറ്റും വരള്‍ച്ചയും കൊണ്ട് മൂടിയ പച്ച കാണാത്ത സ്ഥലങ്ങള്‍,  ഒരിക്കല്‍ ആ രാജ്യത്തെ  ഒരു പക്ഷെ ഏററവും സൌന്ദര്യമുള്ള ആ കെട്ടിടങ്ങ ളില്‍ മനുഷ്യര്‍  ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന കാര്യം ഓര്‍മ്മ പ്പെടുത്തി നമ്മെ ആ മരുഭൂമി  ക്ലേശത്തില്‍  ആഴ്തും.  

തകര്‍ന്നടിഞ്ഞ  കെട്ടിടങ്ങളുടെ അവശിഷ്ട ങ്ങളില്‍  ഭക്ഷണവും വെള്ളവും കിട്ടാതെ ജീവിച്ചു തീര്‍ക്കുന്ന മുഷിഞ്ഞ, എങ്കിലും രൂപ ഭംഗിയുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങളും യുവതികളും, വൃദ്ധരും  തരുന്ന കാഴ്ചകള്‍. അവ ദയനീത ജനിപ്പിച്ചല്ല നമുക്ക് മുന്‍പില്‍ വരുന്നത്. ജീവിക്കുന്നതിനുള്ള പോരാട്ടവും ശക്തിയും  , എരിയുന്ന ആ നിസ്സഹായ മായ ആ അവസ്ഥയിലും കൈവിടാത്ത ഒരു ജന സമൂഹത്തിന്റെ മന:ശക്തിയാണ് നമുക്ക് അനുഭവിക്കാന്‍ കഴിയുക.  കൊടും ദാരിദ്ര്യത്തിലും ആത്മാഭിമാനം കളയാതെ   കടുത്ത വിശ്വാസത്തിലൂടെയും ആചാരങ്ങളിലൂടെയും തന്നെ ജീവിച്ചു തീര്‍ക്കുന്ന,തോല്‍ക്കാന്‍ മനസ്സിലാത്ത  ഒരു ജനത . സ്ത്രീകള്‍ക്ക്  വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും  സ്വതന്ത്ര സഞ്ചാരത്തിനും കടുത്ത നിബന്ധനകള്‍ നില നില്‍ക്കുമ്പോള്‍ അത് മറികടന്നു ജനങ്ങളെ സേവിക്കാനും അവരുടെ ഈ അവസ്ഥ മാറ്റാനും വേണ്ടി വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്യണമെന്നും, പ്രസിടണ്ട് പദവി നേടണം എന്നും ഉറച്ചു  അതിന് വേണ്ടി സ്വപ്നം കാണുകയും  പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു കൌമാരക്കാരിയായ സ്കൂള്‍ പെണ്‍കുട്ടിയുടെ ജീവിതത്തിലൂടെ ഒരു ജനതയുടെ ആശയും അഭിലാഷവും നാം അറിയുന്നു. ആ പെണ്‍കുട്ടിയാണ് അഫ്ഗാനിസ്താന്‍ എന്ന ഭൂ പ്രദേശം ,സ്വപ്നങ്ങള്‍ കണ്ടു കഴിയുന്ന ,പ്രതീക്ഷ വറ്റാതെ ജീവിതം തളളി നീക്കുന്ന ഒരു ജനതയുടെ  കെടുതി രാജ്യങ്ങളുടെ പ്രതിനിധി.

                      

     ഈ സിനിമക്ക് ഇങ്ങനെ ഒരൊറ്റ കാഴ്ച മാത്രമല്ല ഉള്ളത്..അതിനെ നമ്മുടെ യുക്തിയും വിചാരവും വികാരവും അനുവദിക്കുന്ന  ശക്തിയും  സെന്‍സിബിലിറ്റി  യും വച്ചു അനേകം അടരുകളില്‍   കാണാം. അതാണ്‌ അതിന്റെ ശക്തിയും ഭംഗിയും.